آنچه از «مداد» باید بدانیم

مداد یکی از ابتدایی‌ترین، پرکاربردترین و در عین حال پراهمیت‌ترین ابزارهای نوشتاری در جهان است. ابزاری ساده اما پرقدرت که در طول قرن‌ها، نقش غیرقابل انکاری در آموزش، هنر، طراحی صنعتی و حتی مهندسی ایفا کرده است. مداد فراتر از یک ابزار نوشتن، نمادی از آغاز آموزش و خلاقیت است. 

در این نوشتار، به‌صورت جامع به معرفی، تاریخچه، انواع، ساختار، کاربردها و نکات مهم پیرامون مداد پرداخته می‌شود. 

آوای مهر را تا تجربه یک خرید بی‌نظیر به صورت آنلاین همراهی کنید. 

• مداد چیست؟ 

مداد ابزاری برای نوشتن، طراحی و ترسیم است که شامل مغزی فشرده (معمولاً از گرافیت و خاک رس) است و درون پوششی از چوب، پلاستیک یا مواد ترکیبی قرار گرفته است. بر خلاف خودکار یا ماژیک، اثر مداد قابل پاک شدن است. بنابراین برای طراحی، نگارش‌های موقت و تمرین‌های آموزشی بسیار مناسب است. 

یک مداد معمولی می‌تواند خطی به طول حدود ۵۰ کیلومتر رسم کند. 

• تاریخچه مداد: 

سرگذشت مداد به کشف ماده‌ای به نام گرافیت در قرن شانزدهم میلادی در انگلستان بازمی‌گردد. در سال ۱۵۶۴ میلادی، در منطقه‌ی بارودیل (Borrowdale) توده‌های بزرگی از گرافیت خالص یافت شد که به دلیل خاصیت نوشتاری، خیلی زود جایگزین مواد سنتی نوشتن مانند زغال یا مرکب گردید. ابتدا گرافیت به‌صورت تکه‌های خام مورد استفاده قرار می‌گرفت، اما به‌مرور درون پوششی از چوب قرار داده شد تا دست را سیاه نکند و شکلی کاربردی‌تر پیدا کند. 
در قرن هجدهم میلادی، دانشمندان فرانسوی از جمله نیکلا ژاک کنته (Nicolas-Jacques Conté) موفق شدند با ترکیب پودر گرافیت و خاک رس و سپس پختن آن در کوره، فرایند استاندارد تولید مداد را پایه‌گذاری کنند. این نوآوری موجب شد که درجه‌ی سختی و نرمی نوک مداد قابل تنظیم باشد و با کیفیتی یکنواخت به بازار عرضه گردد. 

• اجزای تشکیل‌دهنده مداد: 

۱-  مغزی (Lead): 

برخلاف تصور عموم، نوک مداد از سرب ساخته نشده است، بلکه ماده‌ی اصلی آن گرافیت بوده که کاملاً بی‌خطر می‌باشد. ترکیبی از گرافیت و خاک رس که با نسبت‌های مختلف مخلوط و سپس پخته می‌شود. گرافیت، خاصیت سیاهی و نوشتاری ایجاد می‌کند و خاک رس، سختی نوک را افزایش می‌دهد. 

۲- بدنه (Barrel): 

معمولاً از چوب درخت سرو یا صنوبر ساخته می‌شود که سبک، محکم و به‌راحتی قابل تراشیدن است. اما نمونه‌هایی از پلاستیک، مقوا یا بامبو نیز وجود دارند. 

۳-  روکش خارجی (Lacquer): 

برای زیبایی، محافظت از چوب و جلوگیری از آلودگی دست، سطح مداد با رنگ یا لاک پوشانده می‌شود. 

۴-  پاک‌کن (در برخی مدل‌ها): 

در بسیاری از مدادهای امروزی در انتهای مداد یک پاک‌کن کوچک قرار دارد که با یک بست فلزی (فِرول) به بدنه متصل می‌شود. 

۵-  بست فلزی پاک‌کن (Ferrule): 

حلقه فلزی کوچکی که پاک‌کن را به بدنه مداد متصل می‌کند. 

• انواع مداد بر اساس سختی مغزی: 

مدادها بر اساس سختی یا نرمی مغزی طبقه‌بندی می‌شوند. این درجه‌بندی بیشتر بر پایه‌ی سیستم اروپایی H و B تعریف می‌شود: 

H (Hard): مدادهای سخت‌تر که اثر کمرنگ‌تری بر کاغذ می‌گذارند. هرچه عدد کنار H بیشتر باشد (مانند 2H، 3H)، مداد سخت‌تر، رنگ آن روشن‌تر و مقاومت آن نسبت به پاک کردن بیشتر است. 
B (Black): مدادهای نرم‌تر که اثری پررنگ‌تر و تیره‌تر دارند. هرچه عدد کنار B بزرگ‌تر باشد (مانند 2B، 6B)، نوک نرم‌تر، خط پررنگ‌تر و پاک شونده‌تر می‌شود. 
HB: حالتی بینابین که مناسب نوشتن روزمره است. 

• انواع مداد بر اساس ساختار: 

۱-  مداد چوبی کلاسیک: متداول‌ترین نوع که در مدارس و محیط‌های آموزشی استفاده می‌شود. 

۲-  مداد مکانیکی (اتود): دارای بدنه‌ای فلزی یا پلاستیکی هستند که مغزی نازک با قطرهای متفاوت درون آن قرار می‌گیرد و به کمک مکانیزم فشاری یا چرخشی بیرون می‌آید. 

۳- مداد رنگی: دارای مغزی از رنگدانه‌ها و موم هستند و برای نقاشی و طراحی به کار می‌روند. 

۴-  مداد کربنی: شامل طیفی وسیع از مدادهای گرافیتی نرم، مداد زغالی و مداد کنته هستند و مناسب برای طراحی حرفه‌ای. 

۵-  مداد نجاری: دارای بدنه تخت، برای نوشتن روی چوب و سطوح سخت. 

۶- مداد شمعی یا واکسی: نرم و روغنی، در هنر کودکان کاربرد دارد. 

۷- مدادهای فنی و مهندسی: مدادهای سخت یا مکانیکی با مغزی ظریف که برای ترسیم نقشه‌های دقیق استفاده می‌شوند. 

•  یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین انواع مداد، « مداد رنگی» است. نمی‌توان از مداد صحبت کرد ولی مدادرنگی را نادیده گرفت. 

• مداد رنگی

یکی از مهم‌ترین و فراگیرترین انواع مداد، مدادهای رنگی هستند. مداد رنگی، فراتر از یک ابزار ساده‌ی نقاشی، پلی میان علم و هنر است. این ابزار نه‌تنها برای کودکان وسیله‌ای سرگرم‌کننده و آموزشی است، بلکه برای هنرمندان حرفه‌ای به معنای واقعی کلمه یک وسیله‌ی خلاقیت و بیان احساسات محسوب می‌شود. انتخاب درست مداد رنگی بر اساس کیفیت، نشان و نیاز، می‌تواند تجربه‌ی نقاشی و طراحی را به سطحی کاملاً متفاوت ارتقا دهد. 

برخلاف مدادهای نوشتاری که مغزی آن‌ها از گرافیت و خاک رس ساخته می‌شود، مغزی مداد رنگی از ترکیب رنگدانه‌ها (پیگمنت‌ها)، موم، روغن و گاهی مواد چسبنده تهیه می‌شود. 
مداد رنگی مومی: رایج‌ترین نوع، نرم‌تر و مناسب برای استفاده کودکان و طراحی عمومی. 
مداد رنگی روغنی: حرفه‌ای‌تر، رنگ‌ها غنی‌تر، قابلیت ترکیب بالاتر، مناسب هنرمندان. 

• انواع مداد رنگی

۱- مداد رنگی دانش‌آموزی (School Grade): 
طراحی ساده، ارزان و مقاوم. 
مغزی سخت‌تر برای جلوگیری از شکستن. 
مناسب نقاشی‌های ابتدایی و آموزشی. 

۲- مداد رنگی هنری (Artist Grade): 
دارای رنگدانه‌های قوی و باکیفیت. 
قابلیت ترکیب، سایه‌زنی و لایه‌گذاری. 
موجود در ست‌های ۱۲ تا بیش از ۱۲۰ رنگ. 

۳- مداد رنگی آبرنگی: 
مغزی آن‌ها قابل حل شدن در آب است. 
امکان ترکیب با قلم‌مو و ایجاد افکت نقاشی آبرنگ. 
ترکیبی از تکنیک مداد و نقاشی کلاسیک. 

۴- مداد رنگی حرفه‌ای روغنی: 
نوک نرم‌تر و پوشش‌دهی بالا. 
محبوب میان طراحان و تصویرگران. 

• معیارهای انتخاب مداد رنگی

نرمی یا سختی نوک: مداد نرم، رنگ قوی‌تری دارد ولی سریع‌تر تمام می‌شود. 
تعداد رنگ‌ها: برای کودکان بسته‌های کوچک کافی است؛ برای هنرمندان بهتر است بسته‌های بزرگ با تنوع رنگ بالا انتخاب شود. 
ماندگاری رنگ (Lightfastness): کیفیت مهم برای هنرمندان؛ رنگ‌ها در برابر نور و زمان تغییر نکنند. 
قابلیت ترکیب و محوشدن: هرچه کیفیت مداد بالاتر باشد، رنگ‌ها بهتر روی کاغذ ترکیب می‌شوند. 

• کاربردهای مداد

۱- تحصیل و آموزش: نخستین ابزار نوشتن برای کودکان و دانش‌آموزان. 

۲- طراحی و هنرهای تجسمی: به‌ویژه مدادهای B و کربنی در طراحی دستی. 

۳- نقشه‌کشی و مهندسی: مدادهای H برای ترسیم خطوط دقیق. 

۴- کاربردهای فنی و صنعتی: مانند علامت‌گذاری روی سطوح چوبی یا فلزی. 

• نکات مهم در انتخاب مداد

نوع کاربرد: 

برای نوشتن روزمره، از HB یا B استفاده کنید. برای طراحی، مدادهای نرم‌تر مانندB2, B6 مناسب‌ترند. 

نوع مغزی و سختی: 

مغزی‌های نرم‌تر نوشتار پررنگ‌تری دارند اما سریع‌تر تمام می‌شوند. 

بدنه ارگونومیک: 

برای استفاده طولانی‌مدت، مدادی با بدنه ضخیم‌تر و شش‌ضلعی بهتر است. 

پاک‌شوندگی آسان: 

 مدادهای با گرافیت خالص راحت‌تر پاک می‌شوند. 

آوای مهر مجموعه‌ای از بهترین مدادها، با بهترین قیمت‌ها را برای شما فراهم کرده است. 

• نکات نگهداری و استفاده

۱- مدادها را در جای خشک و دور از نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید تا چوب آن ترک نخورد. 

۲- از تراش‌های استاندارد و تیز استفاده کنید تا مغزی نشکند. 

۳- انتهای مداد را نجویید یا فشار ندهید و در حد امکان سعی کنید مداد ضربه عمودی نخورد، چون باعث خرد شدن مغزی داخلی می‌شود. 

۴- در صورت استفاده از مداد اتود، مغزی را به‌آرامی وارد کنید تا نشکند. 

• نشان‌های معروف و معتبر «مداد» و «مداد رنگی» در جهان

۱- Faber-Castell (فابر-کاستل) – آلمان
یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین تولیدکنندگان مداد. 
معروف به کیفیت بالا، طراحی حرفه‌ای و تنوع محصولات (از مداد ساده تا مداد رنگی حرفه‌ای). 

۲- Staedtler (استدلر) – آلمان
تخصصی در مدادهای فنی و مهندسی. 
گزینه‌ای عالی برای دانشجویان و معماران. 

۳- Derwent (دروِنت) – انگلستان
شناخته‌شده در زمینه مدادهای طراحی و نقاشی حرفه‌ای. 
مورد علاقه هنرمندان. 

۴- Caran d’Ache (کارانداش) – سوئیس
مدادهای لوکس و بسیار باکیفیت. 
به‌ویژه در مداد رنگی شهرت جهانی دارد. 

۵- Mitsubishi / Uni (یونی میتسوبیشی) – ژاپن
مدادهای مکانیکی (اتود) و مغزی‌های فوق‌العاده باکیفیت. 
برای طراحی دقیق و نوشتن طولانی مناسب است. 

۶- Koh-i-Noor (کوه-ی-نور) – جمهوری چک
یکی از پیشگامان تولید مداد گرافیتی. 
قیمت مناسب همراه با کیفیت قابل قبول. 

۷- Prismacolor (پریسماکالر) – آمریکا
مشهور در مداد رنگی‌های نرم و حرفه‌ای. 
مناسب هنرمندان و طراحان حرفه‌ای. 

• تأثیر مداد در زندگی و فرهنگ

مداد فراتر از یک ابزار نوشتن، نمادی از آغاز آموزش و خلاقیت است. نخستین خط‌هایی که کودک بر کاغذ می‌نویسد با مداد است، نخستین طرح‌های مهندسی یا هنری با مداد ترسیم می‌شود. 

مداد ابزاری ساده اما حیاتی در زندگی بشر است. چه در دست یک کودک در نخستین روز مدرسه و چه در دستان یک طراح حرفه‌ای، مداد همواره نماد خلق، آموزش و تفکر است. 

انعطاف‌پذیری، پاک‌شوندگی و سادگی آن، موجب محبوبیت همیشگی‌اش شده است. در دوران دیجیتال نیز، مداد همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و در بسیاری از زمینه‌ها، جایگزین‌ناپذیر باقی مانده است. 

شناخت انواع، کاربردها و ویژگی‌های مداد نه‌تنها به انتخاب بهتر کمک می‌کند، بلکه موجب استفاده مؤثرتر و نگهداری صحیح آن نیز خواهد شد.